μεγαλώστε τον χάρτη

μεγαλώστε τον χάρτη

.
Ο όρος «Τρίτος Κόσμος», πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον Γάλλο δημογράφο, ανθρωπολόγο και ιστορικό  Alfred Sauvy, σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό L’Observateur, στις 14 Αυγούστου 1952, για να προσδιορίσει εκείνη την ομάδα χωρών που, κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου δεν ευθυγραμμίστηκαν επίσημα με τις ΗΠΑ ή την Σοβιετική Ένωση, συμπεριλάμβανε δηλαδή χώρες που βρίσκονταν σε στρατηγική και πολιτική ουδετερότητα απέναντι στις μείζονες Δυνάμεις και ειδικά τις ΗΠΑ και την Σοβιετική Ένωση. Δεν είχαν οπωσδήποτε καπιταλιστικό ή σοσιαλιστικό οικονομικό σύστημα.
Στον πυρήνα της έννοιας του «Τρίτου Κόσμου» ήταν η δημιουργία ενός Τρίτου Πόλου απέναντι στους άλλους δύο και α αναζήτηση ενός τρίτου δρόμου για την ανάπτυξη στις χώρες αυτές. Αρχικά, ή έννοια Τρίτος Κόσμος, είχε ένα υποτιμητικό περιεχόμενο, και τούτο γιατί οι χώρες αυτές είχαν ανύπαρκτες υποδομές, ασήμαντο εκπαιδευτικό και υγειονομικό σύστημα, ασήμαντα φορολογικά έσοδα, ασήμαντο εξωτερικό εμπόριο, ανύπαρκτη τεχνολογία  κλπ. Για τους λόγους αυτούς έπρεπε, υποτίθεται, οι χώρες αυτές να καθοδηγούνται από κυβερνήσεις οι οποίες είχαν συχνά στενούς δεσμούς με την αποικιοκρατική (πρώην)μητρόπολη, αλλά και από στρατιωτικό προσωπικό προερχόμενο από τον πρώτο και τον δεύτερο κόσμο.
Άλλοι μελετητές, κατά την δεκαετία του 1970, πρότειναν έναν ορισμό του Τρίτου Κόσμου, σύμφωνα με τον οποίον η Τριτοκοσμική χώρα ορίζεται από το γεγονός ότι δέχεται «ξένη βοήθεια». Η οπτική αυτή σήμαινε ότι ο Τρίτος Κόσμος είναι συνώνυμος του «ζητιάνου», οι χώρες ζουν σε απόλυτη φτώχεια , ενώ οι κυβερνήσεις των χωρών του Τρίτου Κόσμου δεν κάνουν απολύτως τί
ποτε για να βγάλουν τους λαούς τους από την κατάσταση αυτή και να τους οδηγήσουν στην ανάπτυξη. Το βέβαιο είναι ότι μεγάλες περιοχές του Τρίτου Κόσμου χρησιμοποιήθηκαν ως πεδία μάχης μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης, οι οποίες δεν ήθελαν τον πόλεμο στα δικά τους εδάφη. Τέλος, άλλες θεωρίες πρότειναν την μετονομασία του Τρίτου Κόσμου σε «Κόσμο των 2/3», λόγω του ότι οι λαοί αυτοί αντιπροσωπεύουν πληθυσμό περισσότερο από τα 2/3 του πλανήτη και μάλιστα τα φτωχότερα 2/3.
Ο πρώτος πρωθυπουργός των ανεξάρτητων Ινδιών, ο Νεχρού, υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία της ομάδας αυτών των χωρών του «Τρίτου Κόσμου». Ο ίδιος έπαιξε σημαντικό ρόλο και στο λεγόμενο «Κίνημα των Αδεσμεύτων». [Δείτε εδώ: Οι χώρες μέλη του «Κινήματος των Αδεσμεύτων») και τα Πρώην Μέλη]. Η πρώτη σύνοδος των χωρών του «Τρίτου Κόσμου», η «Αφρο-Ασιατική Σύνοδος» γνωστή και ως Σύνοδος του Bandung, συνήλθε στο Bandung της Ινδονησίας το 1955. Μετείχαν 29 Ασιατικές και Αφρικανικές χώρες, οι περισσότερες των οποίων είχαν μόλις κατακτήσει την ανεξαρτησία τους. Η σύνοδος οργανώθηκε από την Ινδονησία, την Μπούρμα (Βιρμανία), το Πακιστάν, την Κεϋλάνη και την Ινδία. Η Σύνοδος (17-24 Απριλίου 1955) υπήρξε πρόδρομος της συγκρότησης του «Κινήματος των Αδεσμεύτων».

Οι χώρες που μετείχαν στην Αφρο-Ασιατική Σύνοδο στο Bandung της Ινδονησίας το 1955. Η Σύνοδος υπήρξε πρόδρομος του "Κινήματος των Αδεσμεύτων". Μετείχαν 29 χώρες, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το μισό του παγόσμιου (τότε) πληθυσμού.(μεγαλώστε τον χάρτη)

Στόχοι της Συνόδου: η προώθηση της οικονομικής και πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των αφρο-ασιατικών χωρών, ώστε να μπορούν να αντιπαρατεθούν στην αποικιοκρατία ή την νεο-αποικιοκρατία των ΗΠΑ, της Σοβιετικής Ένωσης και άλλων ιμπεριαλιστικών χωρών. Η σύνοδος υπήρξε ένα σημαντικό βήμα στην αποκρυστάλλωση του «κινήματος των Αδεσμεύτων». Μια από τις ιδέες που πρυτάνευσαν στην Σύνοδο ήταν να υποχρεώσουν τις Δυτικές δυνάμεις να τους συμβουλεύονται ειδικά για ζητήματα σχετικά με τις εντάσεις του Ψυχρού Πολέμου (1946-1989), τον ρόλο της Γαλλίας, που ακόμη διατηρούσε τις αποικίες της στην Βόρεια, Δυτική και Κεντρική Αφρική, την διαμάχη Ολλανδίας-Ινδονησίας για την Νέα Γουινέα κλπ. Άλλα ζητήματα αφορούσαν την σοβιετική πολιτική επιρροή στην Κεντρική Ευρώπη και την Ασία, και γενικότερα με την αποικιοκρατία υπό οποιαδήποτε μορφή της. Η Κίνα έπαιξε σημαντικό ρόλο στη Σύνοδο, και κατάφερε να προσεγγίσει τα άλλα Ασιατικά κράτη.
Από την Σύνοδο προέκυψε μια διακήρυξη δέκα σημείων, για την προώθηση της διεθνούς ειρήνης και συνεργασίας (σημεία που περιλαμβάνοντας άλλωστε και στην Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών):
1.-Σεβασμός των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αρχών της Χάρτας του ΟΗΕ.
2.-Σεβασμός της εθνικής κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας όλων των χωρών.
3.-Αναγνώριση της ισότητας όλων των φυλών και όλων των εθνών, μικρών και μεγάλων.
4.-Αποχή από παρεμβάσεις και μη-ανάμειξη στα εσωτερικά άλλων χωρών.
5.-Σεβασμός του δικαιώματος κάθε χώρας στην αυτοάμυνα.
6.-Αποχή από τη χρήση στρατιωτικών μέσων που θα εξυπηρετούσαν με οποιοδήποτε τρόπο τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων, όπως επίσης και αποχή κάθε χώρας από την άσκηση πίεσης σε οποιαδήποτε άλλη.
7.-Αποχή από πράξεις και χρήση βίας ή απειλή χρήσης βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας άλλης χώρας.
8.-Διευθέτηση κάθε διεθνούς διαμάχης με ειρηνικά μέσα, όπως διαπραγματεύσεις, συμβιβασμό, διαιτησία, δικαστική διαδικασία και λοιπούς ειρηνικούς τρόπους της επιλογή των αντιμαχομένων χωρών, σύμφωνα πάντα και με την χάρτα του ΟΗΕ.
9.-Προώθηση των κοινών συμφερόντων και της συνεργασίας μεταξύ των χωρών.
10.-Σεβασμός της δικαιοσύνης και των διεθνών τους υποχρεώσεων.
Η τελική διακήρυξη της Συνόδου του Bandung υπογράμμιζε την ανάγκη των αναπτυσσόμενων χωρών να χαλαρώσουν την οικονομική τους εξάρτηση από τις κυρίαρχες βιομηχανοποιημένες χώρες, μέσα από την ανταλλαγή εμπειρογνωμόνων, τεχνογνωσίας, βοήθειας για κατάρτιση σε τοπικό επίπεδο, εγκατάσταση ερευνητικών και τεχνολογικών ινστιτούτων κλπ. Οι ΗΠΑ δεν μετείχαν επίσημα, έστειλαν όμως χαμηλόβαθμο αξιωματούχο για υπεραμυνθεί της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Οι χώρες μέλη του Κινήματος των Αδεσμεύτων το 2009. Με ανοιχτό μπλέ, οι χώρες παρατηρητές. (μεγαλώστε τον χάρτη)

Μετά την σύνοδο του Bandung ακολούθησαν και άλλες, σε άλλες πρωτεύουσες. Ωστόσο, στα μεταγενέστερα χρόνια, οι διαμάχες μεταξύ των αδεσμεύτων υπονόμευσαν εν μέρει την μεταξύ τους αλληλεγγύη, έτσι όπως είχε αρχικά εκφραστεί στο Bandung. Η Σύνοδος του 2005, για να τιμηθούν τα 50 χρόνια του «κινήματος των Αδεσμεύτων», έγινε και πάλι στο Bandung.
Παρ’όλο που το «κίνημα» αρχικά περιελάμβανε τις πιο φτωχές χώρες, στην συνέχεια επεκτάθηκε και στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, με αποτέλεσμα στην ομάδα των «αδεσμεύτων» να ανήκει το 85% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Εντούτοις, η ομάδα των «αδεσμεύτων» εξακολουθεί να μην ξεπερνά το 7% του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος.

Το κείμενο βασίστηκε σε σημειώσεις από το μάθημα «Ανθρωπογεωγραφία-ΙΙ» της Μ.Θεοχαροπούλου

©-ΑνθρωποΓεωγραφίες

Advertisements